مقیاس چیست ؟ کاربرد اصلی آن در معماری و فرمول محاسبه آن

هنگامی که بخواهیم تصویری از یک جسم توسط نرم افزار و یا بر روی کاغذ ترسیم کنیم ممکن است آن شیء به قدری بزرگ باشد که نتوان آن را به همان اندازه واقعی ترسیم کرد و یا به حدی کوچک که نیاز است اندازه‌های آن‌ را چند برابر بزرگ کنیم و تازه در این صورت می توان جزئیات آن را بهتر درک کرد. در اینجاست که مقیاس به کمک‌مان می آید. حتما می پرسید مقیاس چیست ؟ جای نگرانی نیست برای آشنایی بهتر با این واژه و درک درست از عملکرد آن با ما همراه باشید.

مفهوم و کاربرد مقیاس :

اگر بخواهیم به ساده ترین شکل ممکن بگوییم مقیاس چیست اینطور تعریف می شود : نسبت اندازه طول ترسیم شده در کاغذ و یا نرم افزار به اندازه همان طول در واقعیت را مقیاس می گویند. پس اینطور که پیداست مقیاس در واقع یک عدد کسری است و در زبان انگلیسی به آن scale می گویند که در ترسیم ها با حروف مخفف Sc نمایش داده می شود.

خب شاید بپرسید ارتباط بین مقیاس و معماری چیه ؟ درک این مسئله خیلی ساده هست به طوریکه برای انواع ترسیم ها در معماری نیاز به مقیاس داریم. تصور کنید وقتی بخواهید نقشه ای بکشید قطعا با ابعاد و اندازه های بزرگی که در واقعیت رو به رو هستید نمی تواند آن چه مد نظرتون هست رو بر روی کاغذ و یا حتی در نرم افزار ترسیم کنید. پیشرفته ترین نرم افزارها با جدیدترین بروز رسانی ها و یا حتی بزرگترین کاغذ ها نیز بازهم مانعی جلو راه شما ایجاد می کنند.

تعریف و فرمول مقیاس نقشه :

در ابتدا قبل از اینکه این بخش از مقاله مقیاس چیست ؟ رو شروع کنیم لازم است بگوییم چنانچه نیاز می بینید با مفهوم نقشه یا همان پلان دقیق تر و کامل تر آشنا بشین می توانید مقاله پلان چیست معماریفا را بخوانید. حالا ببینیم تعریف مقیاس در نقشه چگونه است؛ در نقشه ها مقیاس به نسبت طول اندازه گیری شده در پلان به طول مشابه در واقعیت یا بر روی زمین گفته می شود.

نحوه تبدیل مقیاس چگونه است ؟

در چند خط بالاتر همین مقاله گفتیم که مقیاس به شکل کسری می باشد و نحوه تبدیل آن نیز به همین صورت حساب می شود. البته یک نکته بسیار مهم که یادم رفت در چند خط بالا به آن اشاره کنم این است که صورت مقیاس همیشه عدد یک است. بنابراین برای حساب کردن اندازه حقیقی لازم است اندازه رسم شده را در مخرج کسری که به عنوان مقیاس اعلام می شود ضرب کنید.

حالا اگر بخواهیم به همین ماجرا برعکس نگاه کنیم یعنی در واقعیت حجم و یا ساختمانی وجود دارد و ما می خواهیم آنرا به ابعاد کوچکتری در کاغذ و یا نرم افزار ترسیم کنیم. در اینجا برخلاف آنچه در بالا گفتیم اندازه واقعی را در مخرج مقیاس مورد نظر تقسیم می کنیم و آن اندازه همانیست که باید در کاغذ ترسیم شود.

ابزار تبدیل مقیاس نقشه چیست ؟

بله درست متوجه شدید گاهی برای تبدیل مقیاس‌ها از ابزاری به نام اشل استفاده می کنند که در واقع نوعی خط‌کش سه وجهی است و هر وجه آن دارای چند مقیاس مختلف است. توسط این خط کش مقیاس (اشل) می توانید متوجه شوید مقیاس هر نقشه یا طرحی که بر روی کاغذ وجود دارد چیست.

انواع مقیاس چیست ؟

مقیاس‌ها به طور کلی دارای سه شکل مختلف هستند که در انواع ترسیم ها و نقشه های گوناگون معمولا یکی از آنها را می توانیم ببینیم. این سه نوع مقیاس که در ادامه با آنها بهتر آشنا می شوید؛ ساده، مرکب و خطی می باشند. پس حالا که داریم از مقیاس صحبت می کنیم بهتر است با انواع مختلف آن نیز به طور کامل آشنا شویم :

• مقیاس ساده : این مقیاس مخصوص کشور هاییست که از سیستم متریک پیروی می کنند؛ یک نمونه نزدیک و قابل درک برایمان در همین کشور خودمان است که برای اندازه‌گیری ها از واحد سانتی متر، متر و… استفاده می کنند. و مقیاس ها به شکل ۱:۱۰۰، ۱:۱۰۰۰، ۱:۱۰۰۰۰ می باشد. در مقیاس ۱:۱۰۰ که در نقشه های معماری بسیار پرکاربرد است؛ یک سانتی متر در نقشه برابر است با یک متر روی زمین.
• مقیاس مرکب : مقیاس مرکب بر خلاف نوع قبلی آن از سیستم متریک پیروی نمی کند. حتما می دانید که علاوه بر واحد اندازه گیری رایج در کشورمان چند کشور در جهان وجود دارند که از سیستم غیر متریک پیروی می کنند و واحد اندازه‌گیری آن ها بر اساس اینچ می باشد. مقیاس در این کشور ها به شکل دیگریست؛ به طور مثال ممکن است به این صورت ۲:۵ دیده شود. یعنی ۲ اینچ ترسیم شده بر روی کاغذ و یا نرم افزار مساوی با ۵ مایل بر روی زمین است.
• مقیاس خطی : اما مقیاس خطی کمی متفاوت تر از دو مقیاس قبلی است. به طوری که شما در نقشه ها و ترسیم ها دیگر اعداد کسری را به عنوان مقیاس نمی بینید. بلکه یک خط که به بخش های مختلفی تقسیم شده را می بینید و توسط آن می توانید مقیاس موارد ترسیم شده را نسبت به اندازه واقعی آن ها را بیابید.

(نمونه ای از یک مقیاس خطی)

انواع نقشه ها از نظر مقیاس :

گفتیم مقیاس به صورت کسر نمایش داده می شود و در سیستم متریک صورت کسر همیشه یک و مخرج آن متغییر است. هرچه مخرج عدد کوچکتری نشان دهد آن مقیاس بزرگتر است و برعکس هرچه مخرج کسر بزرگتر باشد مقیاس مورد نظر کوچکتر می باشد. نقشه های از نظر مقیاس بر چهار نوع هستند :

بزرگ مقیاس : که به این نوع نقشه‌ها؛ پلان می گویند و مقیاس آن‌ها بین ۱:۱۰۰ و ۱:۵۰۰ می باشد.

متوسط مقیاس : به نقشه هایی با مقیاس ۱:۵۰۰ تا ۱:۱۰۰۰۰ می گویند که مخصوص نقشه های اجرایی و مهندسی می باشد.

کوچک مقیاس : مقیاس این نقشه های بین ۱:۱۰۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰۰ می باشد.

خیلی کوچک مقیاس : نقشه هایی با مقیاس بالاتر از ۱:۵۰۰۰۰ می باشد که مخصوص اطلس های جغرافیایی می باشد.

کاربرد مقیاس در رشته های مختلف :

مقیاس فقط مخصوص به رشته معماری نیست. اصولا رشته هایی که با ترسیم، نقشه کشی، نقشه برداری و… سروکار دارند به مقیاس نیاز پیدا می کنند. اما مقیاس در رشته های مختلف با توجه به خصوصیات هر رشته و ترسیم های منحصر بفردشان متغییر است. رشته های مکانیک و معماری به ترتیب دارای بزرگترین مقیاس ها هستند و در مقابل؛ شهر سازی و زمین شناسی نیز دارای کوچکترین مقیاس ها می باشند.

مکانیک :

۱:۱
۱:۲.۵
۱:۵
۱:۱۰
۱:۲۵

معماری :

۱:۱۰
۱:۲۵
۱:۵۰
۱:۱۰۰
۱:۱۵۰
۱:۲۰۰
۱:۲۵۰
۱:۵۰۰
۱:۱۰۰۰

شهرسازی :

۱:۵۰۰
۱:۱۰۰۰
۱:۲۰۰۰
۱:۵۰۰۰
۱:۲۵۰۰۰
۱:۵۰۰۰۰
۱:۲۵۰۰۰۰

زمین شناسی :

۱:۲۵۰۰۰
۱:۵۰۰۰۰
۱:۲۵۰۰۰۰

تعریف مقیاس در معماری

مقیاس در معماری به نسبت اندازه‌های ترسیم شده در نقشه به اندازه‌های واقعی در دنیای واقعی اشاره دارد. این نسبت به صورت یک کسر یا نسبت بیان می‌شود، مانند ۱/۱۰۰ یا ۱:۱۰۰.

به طور دقیق‌تر، مقیاس نشان می‌دهد که هر واحد اندازه‌گیری در نقشه معادل چند واحد اندازه‌گیری در واقعیت است. برای مثال، در مقیاس ۱/۱۰۰، هر ۱ واحد در نقشه معادل ۱۰۰ واحد در دنیای واقعی است. این به معماران و طراحان کمک می‌کند تا بتوانند طرح‌های خود را به صورت دقیق و قابل فهم برای دیگران ترسیم کنند و اندازه‌های واقعی را به درستی محاسبه کنند.

فرمول تبدیل مقیاس نقشه به اندازه واقعی در معماری

برای تبدیل مقیاس نقشه به اندازه واقعی در معماری، باید از فرمول ساده‌ای استفاده کنید. فرمول تبدیل اندازه‌های نقشه به اندازه‌های واقعی به این صورت است:

اندازه واقعی=اندازه روی نقشه×مقیاس

در این فرمول:

• اندازه واقعی: اندازه‌ای که در دنیای واقعی وجود دارد.
• اندازه روی نقشه: اندازه‌ای که بر روی نقشه یا طرح رسم شده است.
• مقیاس: نسبت تبدیل که معمولاً به صورت ۱/n بیان می‌شود، جایی که ( n ) یک عدد صحیح است (مثلاً ۱/۱۰۰، ۱/۵۰ و غیره).

مثال‌ها:

اگر نقشه‌ای با مقیاس ۱/۱۰۰ دارید و طول یک دیوار روی نقشه ۵ سانتیمتر است:

اندازه واقعی=۵سانتیمتر×۱۰۰=۵۰۰سانتیمتر

یعنی طول واقعی دیوار ۵۰۰ سانتیمتر یا ۵ متر است.

اگر نقشه‌ای با مقیاس ۱/۵۰ دارید و عرض یک اتاق روی نقشه ۴ سانتیمتر است:

اندازه واقعی=۴سانتیمتر×۵۰=۲۰۰سانتیمتر

یعنی عرض واقعی اتاق ۲۰۰ سانتیمتر یا ۲ متر است.

تبدیل اندازه‌های واقعی به مقیاس نقشه:

اگر بخواهید اندازه‌های واقعی را به اندازه‌های روی نقشه تبدیل کنید، از فرمول زیر استفاده می‌کنید:

اندازه روی نقشه = اندازه واقعی ÷ مقیاس

مثال:

اگر طول واقعی یک دیوار ۳۰۰ سانتیمتر باشد و بخواهید آن را در نقشه‌ای با مقیاس ۱/۱۰۰ رسم کنید:
اندازه روی نقشه = 300 سانتیمتر ÷ ۱۰۰ = 3 سانتیمتر
یعنی طول دیوار بر روی نقشه ۳ سانتیمتر خواهد بود.

اگر عرض واقعی یک اتاق ۵ متر باشد و بخواهید آن را در نقشه‌ای با مقیاس ۱/۵۰ رسم کنید:
اندازه روی نقشه = 500 سانتیمتر ÷ ۵۰ = 10 سانتیمتر
یعنی عرض اتاق بر روی نقشه ۱۰ سانتیمتر خواهد بود.

مقیاس ۱/۱۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۱۰ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد اندازه‌گیری روی نقشه معادل ۱۰ واحد اندازه‌گیری در واقعیت است. به عبارت دیگر، اندازه‌های رسم شده بر روی نقشه ۱۰ برابر کوچکتر از اندازه‌های واقعی هستند. این مقیاس معمولاً برای نمایش جزئیات دقیق و کوچک به کار می‌رود.

برای مثال، اگر طول یک دیوار روی نقشه ۲ سانتیمتر باشد، طول واقعی آن دیوار در واقعیت ۲۰ سانتیمتر خواهد بود. به این ترتیب، مقیاس ۱:۱۰ کمک می‌کند تا اندازه‌های واقعی به شکلی قابل مدیریت و خوانا روی نقشه نمایش داده شوند.

مقیاس ۱/۲۵ یعنی چه

مقیاس ۱/۲۵ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد اندازه‌گیری روی نقشه معادل ۲۵ واحد اندازه‌گیری در واقعیت است. به عبارت دیگر، اندازه‌های رسم شده بر روی نقشه ۲۵ برابر کوچکتر از اندازه‌های واقعی هستند. این مقیاس برای نمایش جزئیات دقیق‌تر از مقیاس‌های بزرگتر (مثل ۱/۵۰ یا ۱/۱۰۰) استفاده می‌شود.

برای مثال، اگر طول یک دیوار روی نقشه ۴ سانتیمتر باشد، طول واقعی آن دیوار در واقعیت ۱۰۰ سانتیمتر (یا ۱ متر) خواهد بود:

اندازه واقعی=۴سانتیمتر×۲۵=۱۰۰سانتیمتر

به این ترتیب، مقیاس ۱/۲۵ کمک می‌کند تا اندازه‌های واقعی به شکلی قابل مدیریت و خوانا روی نقشه نمایش داده شوند، به خصوص در مواردی که نیاز به نمایش جزئیات بیشتری وجود دارد.

مقیاس ۱/۵۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۵۰ در معماری به معنای این است که هر ۱ واحد بر روی نقشه معادل ۵۰ واحد در واقعیت است.

به عبارتی دیگر، این مقیاس یک نسبت است که نشان می‌دهد اندازه‌های موجود در نقشه به چه نسبت از اندازه‌های واقعی کوچک‌تر شده‌اند.

به عنوان مثال، اگر در نقشه‌ای با مقیاس ۱/۵۰ طول یک دیوار ۲ سانتیمتر باشد، طول واقعی آن دیوار در واقعیت ۱۰۰ سانتیمتر (یا ۱ متر) خواهد بود. این مقیاس معمولاً برای جزئیات دقیق‌تر ساختمان‌ها و فضاهای کوچک‌تر استفاده می‌شود.

مقیاس ۱/۱۰۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۱۰۰ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد اندازه‌گیری روی نقشه معادل ۱۰۰ واحد اندازه‌گیری در واقعیت است. به عبارت دیگر، اندازه‌های رسم شده بر روی نقشه ۱۰۰ برابر کوچکتر از اندازه‌های واقعی هستند. این مقیاس معمولاً برای نقشه‌های کلی ساختمان‌ها و پروژه‌های معماری که نیاز به نمایش تمامی جزئیات دقیق ندارند، استفاده می‌شود.

مثال‌ها:

اگر طول یک دیوار روی نقشه ۳ سانتیمتر باشد:

اندازه واقعی=۳سانتیمتر×۱۰۰=۳۰۰سانتیمتر

یعنی طول واقعی دیوار ۳۰۰ سانتیمتر یا ۳ متر خواهد بود.

اگر عرض یک اتاق روی نقشه ۵ سانتیمتر باشد:

اندازه واقعی=۵سانتیمتر×۱۰۰=۵۰۰سانتیمتر

یعنی عرض واقعی اتاق ۵۰۰ سانتیمتر یا ۵ متر خواهد بود.

مقیاس ۱/۱۵۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۱۵۰ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد در نقشه معادل ۱۵۰ واحد در دنیای واقعی است.

به عبارت دیگر، اندازه‌های ترسیم شده در نقشه ۱۵۰ برابر کوچک‌تر از اندازه‌های واقعی هستند. برای مثال، اگر طول یک دیوار در نقشه ۳ سانتی‌متر باشد، طول واقعی آن دیوار در دنیای واقعی ۴۵۰ سانتی‌متر (یا ۴.۵ متر) خواهد بود.

مقیاس ۱/۲۰۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۲۰۰ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد در نقشه معادل ۲۰۰ واحد در دنیای واقعی است. به عبارت دیگر، اندازه‌های ترسیم شده در نقشه ۲۰۰ برابر کوچک‌تر از اندازه‌های واقعی هستند.

برای مثال، اگر طول یک دیوار در نقشه ۲ سانتی‌متر باشد، طول واقعی آن دیوار در دنیای واقعی ۴۰۰ سانتی‌متر (یا ۴ متر) خواهد بود.

مقیاس ۱/۲۵۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۲۵۰ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد در نقشه معادل ۲۵۰ واحد در دنیای واقعی است. به عبارت دیگر، اندازه‌های ترسیم شده در نقشه ۲۵۰ برابر کوچک‌تر از اندازه‌های واقعی هستند.

برای مثال، اگر طول یک دیوار در نقشه ۲ سانتی‌متر باشد، طول واقعی آن دیوار در دنیای واقعی ۵۰۰ سانتی‌متر (یا ۵ متر) خواهد بود.

مقیاس ۱/۵۰۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۵۰۰ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد در نقشه معادل ۵۰۰ واحد در دنیای واقعی است. به عبارت دیگر، اندازه‌های ترسیم شده در نقشه ۵۰۰ برابر کوچک‌تر از اندازه‌های واقعی هستند.

برای مثال، اگر طول یک دیوار در نقشه ۱ سانتی‌متر باشد، طول واقعی آن دیوار در دنیای واقعی ۵۰۰ سانتی‌متر (یا ۵ متر) خواهد بود.برای مثال، اگر طول یک دیوار در نقشه ۲ سانتی‌متر باشد، طول واقعی آن دیوار در دنیای واقعی ۵۰۰ سانتی‌متر (یا ۵ متر) خواهد بود.

مقیاس ۱/۱۰۰۰ یعنی چه

مقیاس ۱/۱۰۰۰ در معماری به این معناست که هر ۱ واحد در نقشه معادل ۱۰۰۰ واحد در دنیای واقعی است. به عبارت دیگر، اندازه‌های ترسیم شده در نقشه ۱۰۰۰ برابر کوچک‌تر از اندازه‌های واقعی هستند.

برای مثال، اگر طول یک دیوار در نقشه ۱ سانتی‌متر باشد، طول واقعی آن دیوار در دنیای واقعی ۱۰۰۰ سانتی‌متر (یا ۱۰ متر) خواهد بود.

تبدیل مقیاسی به مقیاس دیگر چگونه است؟

برای تبدیل یک نقشه از یک مقیاس به مقیاس دیگر، می‌توانید از فرمول زیر استفاده کنید:ضریب تبدیل=مقیاس جدیدمقیاس قدیمی

سپس، اندازه‌های موجود در نقشه را در این ضریب تبدیل ضرب کنید تا اندازه‌های جدید به دست آید.

به عنوان مثال، اگر نقشه‌ای با مقیاس ۱/۱۰۰ دارید و می‌خواهید آن را به مقیاس ۱/۲۵۰ تبدیل کنید، ضریب تبدیل به این صورت محاسبه می‌شود:ضریب تبدیل=۲۵۰۱۰۰=۲.۵

حال، اگر طول یک دیوار در نقشه ۵ سانتی‌متر باشد، طول جدید آن در مقیاس ۱/۲۵۰ به این صورت محاسبه می‌شود:۵ cm×۲.۵=۱۲.۵ cm

بنابراین، طول دیوار در نقشه جدید ۱۲.۵ سانتی‌متر خواهد بود.

با توجه به توضیحاتی که در خصوص مفهوم مقیاس در این مقاله گفتیم امید است توانسته باشیم هر آنچه در زمینه مقیاس و فرمول مقیاس و نحوه تبدیل آن برای شما سوال بوده را پاسخ داده باشیم. پیشنهاد می شود مقاله مقیاس چیست را برای دوستان، همکاران و تمامی کسانی که ممکن است با این مفهوم سروکار پیدا کنند بفرستید.

منبع: معماریفا